Khoảng 1 giờ 40 phút trưa ngày 20/2/1994, một người đàn ông lặng lẽ bước vào khu tiết kiệm của phòng giao dịch Lệ Tinh thuộc chi nhánh Ngân hàng Trung Quốc tại Trịnh Châu, nằm ở đoạn phía bắc đường Thành Đông, quận Kim Thủy.
Thời điểm đó là buổi trưa nên trong phòng không có khách. Người đàn ông nhìn trước ngó sau, thái độ có phần bất thường khiến nhân viên trực quầy là Lưu Nãi Long chú ý. Anh hỏi người này đến làm gì. Người đàn ông trả lời khá gượng gạo rằng muốn gặp lãnh đạo, rồi tiến lại gần quầy.
Hồi đó, các điểm giao dịch nhỏ chưa tách biệt hoàn toàn giữa khách và nhân viên như bây giờ, mà giữa kính và mặt bàn vẫn có khoảng trống.
Bất ngờ, người đàn ông rút súng từ trong túi ra, chĩa vào Lưu Nãi Long và nổ súng liên tiếp. Bị tấn công đột ngột, Lưu Nãi Long gục xuống trong vũng máu.
Trong phòng lúc đó còn có một nhân viên vận hành máy tính là Tống Á Hồng, cũng mới 21 tuổi, bằng tuổi với Lưu Nãi Long. Thấy đối phương có súng, cô hoảng loạn cúi người xuống, cằm đập vào mặt bàn. Cô định tìm cơ hội bấm chuông báo động, nhưng người đàn ông đã xông tới và bắn cô nhiều phát. Tống Á Hồng cũng tử vong ngay tại chỗ.
Sau đó, hung thủ đập vỡ kính cửa phòng giao dịch, xông vào bên trong và cướp sạch tiền. Theo kiểm kê sau đó, số tiền bị lấy gồm:
- 23.160 nhân dân tệ
- 886.000 yên Nhật
- 8.513 USD
- 23.860 đô la Hồng Kông
Quy đổi theo tỷ giá lúc bấy giờ, tổng cộng hơn 193.000 nhân dân tệ.
Gây án xong, hắn nhanh chóng tẩu thoát.
Không lâu sau, có khách đến giao dịch mới phát hiện nhân viên ngân hàng đã bị sát hại, lập tức báo công an.
Sau khi vụ cướp ngân hàng có vũ trang xảy ra, Công an thành phố Trịnh Châu lập tức thành lập ban chuyên án. Qua khám nghiệm hiện trường, họ xác định hung thủ sử dụng súng ngắn, dựa vào vỏ đạn thu được có thể là súng kiểu “51” hoặc “54”.
Ban chuyên án lập tức bố trí chốt chặn trên các tuyến đường chính, kiểm tra người ra vào. Tuy nhiên, sau một tuần rà soát vẫn không phát hiện nghi phạm khả nghi.
Tại hiện trường, ngoài vỏ đạn, gần như không có manh mối giá trị nào.
Sau một tháng điều tra mà không có tiến triển, trước tâm lý chán nản trong nội bộ, ngày 21/3, công an quận Kim Thủy tổ chức họp toàn lực lượng để thúc đẩy lại công tác phá án vụ “20/2”.
Tuy vậy, dù đã tăng cường điều tra và sử dụng cả nguồn tin mật, vụ án vẫn không có bước đột phá.
Ba tháng trôi qua.
Đến ngày 27/6/1994, nhằm tiếp tục đẩy mạnh phá án, công an lại tổ chức họp đánh giá. Họ cho rằng hung thủ hành động rất chuyên nghiệp, không giống người phạm tội lần đầu. Vì vậy, hướng điều tra chuyển sang rà soát:
- Những đối tượng từng có tiền án cướp
- Những kẻ đang bị truy nã liên quan đến vũ khí
Chớp mắt đã đến ngày 10/8/1994. Hôm đó, Công an quận Kim Thủy tổ chức họp tổng kết công tác điều tra hình sự trong 7 tháng đầu năm, đồng thời quyết định “làm mạnh tay”, tranh thủ đợt cao điểm trấn áp tội phạm mùa hè để tổng rà soát toàn xã hội, hy vọng tìm ra manh mối phá án vụ “20/2”.
Tuy nhiên, cho đến khi chiến dịch kết thúc, vụ án này vẫn không có tiến triển.
Trong hơn 20 năm sau đó, công an Trịnh Châu nhiều lần mở lại điều tra, nhưng vẫn không có đột phá. Vụ “20/2” dần trở thành một trong những vụ án chưa có lời giải lớn nhất trong lịch sử ngành công an thành phố, mang tính “cột mốc” điển hình.
Sau đó, Trịnh Châu tiếp tục xảy ra nhiều vụ cướp ngân hàng nghiêm trọng, tiêu biểu là các vụ do băng của Trương Thư Hải và Thạch Nhị Quần gây ra.
Theo thống kê, trong 30 năm từ 1970–2000, Trịnh Châu xảy ra tổng cộng 22 vụ cướp ngân hàng. Riêng 6 năm từ 1995–2000 đã xảy ra tới 17 vụ, trong đó có 6 vụ không phá được. Số vụ trong 6 năm này gấp hơn 4 lần tổng số của 24 năm trước đó.
Nhiều vụ án lớn khi đó thậm chí được đưa vào diện truy xét trên toàn quốc. Dù vậy, sau gần 20 năm, phần lớn đã được phá:
Ngày 19/11/1997 (17:50):
4 tên tội phạm mang theo súng săn và thuốc nổ xông vào phòng giao dịch của Bưu điện Trịnh Châu (khu Nhị Thất). Một tên mặc cảnh phục đóng cổng ngoài, rồi vào trong khóa luôn cửa chính. Hai tên khác xông vào quầy, dùng súng khống chế 12 nhân viên và khách, cướp hơn 370.000 tệ. Các đối tượng đều đội mũ bảo hiểm, mang súng săn.
Ngày 3/3/1999 (7:53):
Một điểm tiết kiệm của Ngân hàng Xây dựng trên đường Giao Thông bị cướp.
3 tên tội phạm, trong đó có một tên đội mũ bảo hiểm đỏ. Bảo vệ bị đánh ngã. Hai tên chĩa súng vào nhân viên, yêu cầu giơ tay. Nhân viên vừa giả vờ nghe theo, vừa lén bấm chuông báo động.
Một tên dùng búa đập kính chống đạn, buộc nhân viên phải mở cửa và ném ra ngoài túi tiền hơn 50.000 tệ.
Sau khi lấy tiền, bọn chúng rút đi, rồi kích nổ một thiết bị nổ chế từ chai Coca-Cola, làm hư hại cửa sổ và cửa ra vào.
Ngày 12/9/1999 (20:00):
3 tên cướp dùng súng tự chế bắn vào xe chở tiền bọc thép và khu giao dịch của một ngân hàng trên đường Trịnh Biện. Tuy không gây thiệt hại về người và tài sản, nhưng hành vi cực kỳ liều lĩnh.
Ngày 5/12/1999 (19:50):
Một vụ cướp lớn xảy ra tại khu chợ dược liệu trên đường Hàng Hải.
4 tên tội phạm mang súng bắn bi tự chế và búa xông vào ngân hàng. Khi bị bảo vệ hỏi, chúng lập tức rút súng bắn liên tiếp khiến bảo vệ bất tỉnh.
Nhân viên kịp bấm chuông báo động, nhưng bọn cướp đã đập vỡ kính chống đạn, xông vào trong và cướp tới 2,08 triệu tệ.
Sau đó, chúng còn bắn thêm vào một nhân viên rồi bỏ trốn theo tuyến đường đã chuẩn bị sẵn, vừa chạy vừa vứt hung khí và túi tiền để đánh lạc hướng.
Các vụ ngày 19/11/1997, 3/3/1999 và 9/12/2000 đều do băng Trương Thư Hải gây ra; còn các vụ ngày 5/12/1999 và 12/9/1999 là do băng Thạch Nhị Quần thực hiện.
Có thể nói, kể từ vụ cướp ngân hàng giết người năm 1994 ở quận Kim Thủy, số lượng và mức độ nghiêm trọng của các vụ cướp ngân hàng tại Trịnh Châu tăng vọt.
Trong 7 năm từ đầu 1994 đến cuối 2000:
Xảy ra 20 vụ cướp ngân hàng
Trong đó có 18 vụ nhắm vào điểm tiết kiệm
1 vụ cướp xe chở tiền, 1 vụ nhắm vào kho tiền
→ Trung bình gần 3 vụ mỗi năm
Do số vụ phá được trong giai đoạn này khá ít, tội phạm ngày càng lộng hành và táo bạo.
Tình hình căng thẳng đến mức trong dân gian xuất hiện nhiều câu chuyện châm biếm:
Có câu kể rằng một nhóm tội phạm bàn nhau: “Muốn kiếm tiền thì xuống Hà Nam.”
Họ định xuống Trịnh Châu gây án, nhưng vì uống quá nhiều nên ngủ quên đến tận Vũ Hán. Vừa gây án ở đó đã bị bắt ngay. Khi tỉnh rượu, chúng than:
“Biết thế đừng uống, ở Trịnh Châu thì có làm gì cũng chưa chắc bị bắt!”
Một chuyện khác kể rằng một băng cướp tự xưng “cao thủ” bị bắt ở Thâm Quyến. Một cảnh sát quát:
“Mở mắt ra xem đây là đâu! Đây là Thâm Quyến, không phải Trịnh Châu!”
Những câu chuyện này phản ánh phần nào áp lực và khó khăn mà công an Trịnh Châu phải đối mặt lúc bấy giờ.
Đến năm 2001, sau quá trình điều tra gian khổ, băng Trương Thư Hải cuối cùng bị bắt. Mãi đến năm 2015, băng Thạch Nhị Quần cũng sa lưới.
Tuy vậy, điều đáng tiếc là vụ cướp ngân hàng giết người ngày 20/2/1994 vẫn chưa được phá, trở thành một nỗi tiếc nuối lớn.
Đối với gia đình của hai nạn nhân, việc vụ án mãi không được phá khiến họ phải chịu đựng nỗi đau rất lớn suốt nhiều năm.
Sau khi vụ án xảy ra được 6 ngày, chi nhánh Ngân hàng Trung Quốc tại Trịnh Châu đã căn cứ theo “Quy định khen thưởng liệt sĩ năm 1980” để gửi hồ sơ đề nghị công nhận liệt sĩ lên Phòng Dân chính quận Kim Thủy. Sau đó, chi nhánh tỉnh Hà Nam của ngân hàng này tiếp tục hai lần nộp đơn xin xét công nhận liệt sĩ vào các năm 2009 và 2011.
Phía ngân hàng cũng cung cấp tài liệu chứng minh rằng các vết thương ở vùng cằm và ngực của Tống Á Hồng là do cô cố gắng với tay bấm nút báo động gây ra (đây cũng là một trong những cơ sở để người viết phục dựng lại diễn biến tại hiện trường).
Tuy nhiên, phía đội điều tra hình sự của Công an Trịnh Châu lại đưa ra kết luận khác trong bản phân tích khám nghiệm hiện trường và khám nghiệm tử thi vụ án “20/2/1994”. Theo đó, các vết thương ở cằm và ngực của Tống Á Hồng nhiều khả năng là do cúi xuống quá nhanh và va vào bàn.
Họ cho rằng hành động cúi xuống này có thể xuất phát từ hai khả năng:
Phản xạ tự bảo vệ khi gặp nguy hiểm
Có ý định bấm nút báo động
Chính vì vụ án chưa được phá, nên phía Sở Dân chính tỉnh Hà Nam lấy lý do không thể xác định rõ tình tiết cụ thể, từ đó không đồng ý công nhận hai nạn nhân là liệt sĩ.
Thực ra, điều này cũng phần nào có thể hiểu được. Bởi khi chưa bắt được hung thủ, rất khó xác định chính xác chuyện đã xảy ra. Ngay cả sau này nếu vụ án được phá, thì việc hai người có thực sự dũng cảm chống lại tội phạm hay không cũng rất khó kết luận rõ ràng.
Vì vậy, vụ kiện hành chính liên quan đến việc có công nhận hai nạn nhân là liệt sĩ hay không đã kéo dài suốt nhiều năm, đến tận năm 2017 vẫn chưa có kết quả. Điều này khiến người ta không khỏi xót xa.
Người viết vì thế rất mong công an Trịnh Châu có thể nỗ lực hơn nữa để sớm phá được vụ án “20/2”, đưa hung thủ ra trước pháp luật, trả lại công bằng cho người đã khuất và giúp gia đình họ được an lòng.
