Xin chào mọi người, bạn có muốn tìm một bộ anime điện ảnh đáng xem trong đời không? Lần này, mình muốn giới thiệu Dáng Hình Thanh Âm một tác phẩm mà mình chọn ra từ hàng nghìn bộ phim từng xem qua. Đây là một bộ anime đã để lại ảnh hưởng rất sâu sắc trong cuộc đời nhiều người và xứng đáng là một trong những tác phẩm phải xem ít nhất một lần trong đời.
A Silent Voice (Dáng Hình Thanh Âm) là bộ phim hoạt hình được chuyển thể từ manga nổi tiếng cùng tên. Tác phẩm từng giành được sự công nhận từ nhiều giải thưởng danh giá như Giải Viện Hàn lâm Nhật Bản, Tokyo Anime Award hay Giải Phê bình Điện ảnh Nhật Bản. Khi ra mắt tại Nhật vào năm 2016, giữa thời điểm hàng loạt anime nội địa cạnh tranh khốc liệt, Dáng Hình Thanh Âm vẫn đạt được thành tích vô cùng ấn tượng, trở thành một trong những tác phẩm vừa thành công về mặt thương mại vừa được giới chuyên môn đánh giá cao của Kyoto Animation.
Điều đó chủ yếu đến từ ba lý do.
Thứ nhất, Dáng Hình Thanh Âm đã khắc họa đầy kịch tính khát vọng được kết nối và được thấu hiểu của con người. Từ trước đến nay, nhiều tổ chức và học giả vẫn luôn nghiên cứu về chỉ số hạnh phúc của con người để tìm ra nguồn gốc thật sự của hạnh phúc là gì. Và trong phần lớn các báo cáo, người ta đều nhắc đến một điều: so với tiền tài, địa vị, du lịch hay ẩm thực những thứ con người luôn cảm thấy chưa bao giờ đủ thì “một mối quan hệ tốt đẹp” mới chính là yếu tố quan trọng nhất tạo nên cảm giác hạnh phúc.
Giáo sư Robert Waldinger của Trường Y Harvard từng chủ trì một trong những nghiên cứu dài nhất lịch sử về hạnh phúc con người và dường như đã tìm ra câu trả lời. Từ năm 1938, ông theo dõi hơn 700 người trưởng thành, mỗi năm đều phỏng vấn họ về cuộc sống, sức khỏe, công việc, hôn nhân… và cuối cùng phát hiện rằng, sau khi những nhu cầu cơ bản được đáp ứng, các mối quan hệ tốt đẹp chính là yếu tố đem lại sức khỏe và niềm vui lớn nhất cho con người.
Trong Dáng Hình Thanh Âm, chúng ta cũng thấy được điều đó qua nam nữ chính cùng những người xung quanh họ. Sau khi tìm được sự chân thành trong tình bạn, họ mới thực sự cảm nhận được cảm giác bình yên và hạnh phúc từ tận đáy lòng.
Ngoài ra, lý do khiến bộ phim tạo được tiếng vang lớn còn nằm ở việc nó trực diện chạm tới hai vấn đề xã hội vô cùng nhạy cảm. Nhu cầu được thuộc về một tập thể vốn xuất phát từ bản năng tiến hóa của con người, nhưng cũng chính vì vậy mà tâm lý bài xích những người “khác biệt” đã khiến nạn bắt nạt trở nên phổ biến.
Ngay cả người trưởng thành đôi khi còn khó có thể chịu đựng áp lực ấy, huống hồ là trẻ em hay thanh thiếu niên. Và nếu trong hoàn cảnh đó, một đứa trẻ lại thiếu đi sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè hay thầy cô những người có thể giúp các em hiểu đúng và đối diện với vấn đề thì bi kịch càng dễ xảy ra hơn.
Lý do cuối cùng giúp Dáng Hình Thanh Âm vừa thành công về doanh thu vừa được đánh giá cao chính là chất lượng hoạt họa tinh tế đến đáng kinh ngạc. Từ cách sử dụng góc quay đặc biệt, những khung hình cận cảnh đầy dụng ý, cho đến từng chuyển động nhỏ và biểu cảm rất khẽ của nhân vật, tất cả đều được xử lý cực kỳ tỉ mỉ.
Khác với phong cách giàu âm nhạc và độc thoại nội tâm thường thấy trong các tác phẩm của Makoto Shinkai, Dáng Hình Thanh Âm lựa chọn kể chuyện bằng chính hình ảnh. Bộ phim gần như có thể nhẹ nhàng truyền tải sự thay đổi trong tâm trạng nhân vật chỉ thông qua khung hình và ánh mắt, qua đó càng làm nổi bật đẳng cấp sản xuất đầy tinh xảo của tác phẩm này.
Vì vậy, tiếp theo đây mình muốn thông qua ba sự thay đổi của các nhân vật để chia sẻ ba điều mà bộ phim này đã dạy cho chúng ta.
Sự thay đổi trong động cơ
Nam chính Shoya Ishida là một nam sinh trung học cô độc và u uất. Ngay từ đầu phim, chúng ta đã thấy cảnh cậu định nhảy sông tự sát.
Thế nhưng khi hồi tưởng về quá khứ, ta mới nhận ra rằng thời tiểu học, Shoya thật ra là một cậu bé rất hoạt bát và vui vẻ. Chỉ là vì quá nghịch ngợm, cậu thường xuyên trở thành người khởi xướng những trò trêu chọc bạn bè.
Khi nữ sinh khiếm thính Shoko Nishimiya vừa chuyển trường đến, có lẽ vì muốn gây chú ý, cũng có thể vì muốn được bạn bè công nhận, Shoya bắt đầu bắt nạt cô bé. Không lâu sau đó, hành động ấy còn khiến tai của Shoko bị tổn thương thêm lần nữa, cuối cùng dẫn đến việc cô phải chuyển trường.
Điều cay đắng là Shoya người trước giờ chưa từng bị ai ngăn cản lại đột ngột từ kẻ bắt nạt trở thành người bị cô lập. Suốt nhiều năm bị bạn bè xa lánh, cộng thêm cảm giác tội lỗi ngày càng lớn, cậu dần lên kế hoạch tự sát.
Lúc ấy, lời xin lỗi dành cho Shoko trở thành tâm nguyện cuối cùng trước khi chết của cậu.
Nhưng trong quá trình tìm gặp lại Shoko và cùng cô kết nối lại với những người bạn tiểu học năm xưa, Shoya đã từng bước hoàn thành sự cứu rỗi cho chính mình. Cậu cứu lấy Shoko, đồng thời cũng mở cánh cửa trái tim của những tâm hồn cô độc khác.
Ban đầu, Shoya tìm đến Shoko chỉ đơn giản để xin lỗi. Sau khi chính mình trải qua cảm giác đau đớn và sợ hãi của việc bị bắt nạt, cậu vô cùng hối hận về những tội lỗi trong quá khứ.
Thế nhưng dần dần, cảm xúc chuộc lỗi ấy trở nên ngày càng phức tạp hơn.
Bởi Shoya nhận ra rằng cậu thật sự trân trọng tình bạn này. Dù từng bị bạn học cũ là Naoka Ueno chỉ trích là giả tạo, cậu vẫn muốn mỗi ngày được ở bên Shoko và em gái cô.
Ngày còn nhỏ, khi Shoko dùng ngôn ngữ ký hiệu để ngỏ ý muốn kết bạn, Shoya đã cảm thấy khó chịu, thậm chí còn đẩy cô ra xa.
Nhưng sau khi trưởng thành, chính Shoya lại chủ động học ngôn ngữ ký hiệu, nghiêm túc nói với Shoko rằng cậu hy vọng cả hai có thể trở thành những người bạn thật sự.
Có lẽ vì đã trải qua nỗi đau bị phủ nhận giống như Shoko, sự đồng cảm trong cậu từ cảm giác muốn chuộc tội dần chuyển thành khát khao được kết nối và được làm bạn với người khác.
Bởi Shoya nhìn thấy ở Shoko hình ảnh của chính mình một con người bất lực nhưng vẫn luôn cố gắng hòa nhập với mọi người.
Vì thế, cậu quyết định sẽ luôn bảo vệ Shoko, cũng là bảo vệ chính bản thân mình của ngày bé.
“Đừng dễ dàng phủ nhận sự cố gắng của một ai đó, bởi có thể họ đã dùng hết sức mình rồi.”
Sự chuyển biến trong góc nhìn
Một điểm vô cùng đặc biệt của bộ phim là trong mắt Shoya Ishida, ngoài người thân ra thì trên gương mặt của tất cả mọi người xung quanh đều hiện lên một dấu “X”.
Biểu tượng ấy đại diện cho việc Shoya đã đánh mất nhiệt huyết với cuộc sống. Với cậu, những người xung quanh dường như chỉ là những kẻ xa lạ không liên quan đến mình.
Cậu nhìn thấy gương mặt của họ nhưng lại không thật sự biết họ là ai. Cậu nghe thấy âm thanh của họ nhưng lại không hiểu họ đang nói gì. Vì thế Shoya luôn tỏ ra thờ ơ, lạnh nhạt với mọi thứ.
Nhưng thật ra, cậu lại là người cực kỳ nhạy cảm trong các mối quan hệ giữa con người với nhau, thậm chí có thể nói là một đứa trẻ rất tinh tế và biết quan tâm.
Khi còn nhỏ, lúc nhận ra Shoko Nishimiya đang bị các bạn nữ trong lớp cô lập, Shoya từng không nhịn được mà nhắc nhở: “Nếu cậu cứ vô tư như thế thì sẽ chẳng còn bạn bè đâu.”
Sau khi lớn lên, trước khi chuẩn bị tự sát, Shoya vẫn lo lắng cho kinh tế gia đình nên đã cố gắng tiết kiệm một khoản tiền lớn để lại cho mẹ. Biết hai chị em Shoko thích cho cá ăn, cậu cũng luôn chuẩn bị sẵn bánh mì mỗi lần đến tìm họ.
Chúng ta có thể đoán rằng Shoya lớn lên trong một gia đình đơn thân, chị gái thì kết hôn với người nước ngoài, còn mẹ một mình gồng gánh cả gia đình. Có lẽ suốt thời gian dài họ luôn phải đối mặt với ánh nhìn khác biệt từ xã hội, nên Shoya mới trở nên nhạy cảm và sống độc lập đến vậy.
Cậu sợ mình không được tập thể chấp nhận.
Quen với việc “không nhìn, không nghe, không nói” giữa bạn bè cùng lớp, Shoya luôn cúi đầu chìm trong những suy nghĩ hỗn độn. Chính vì thế, cậu không nhận ra rằng trên thế giới này không chỉ riêng mình khao khát tình bạn, không chỉ riêng mình cảm thấy lạc lõng, và cũng không chỉ riêng mình từng muốn chết đi.
Bởi vì Shoko cũng từng muốn nhảy lầu tự sát.
Nhưng đúng lúc ấy, Shoya người vô tình nhìn thấy đã lao tới cứu cô, để rồi chính mình lại bị ngã từ trên cao xuống.
Shoko vì khiếm thính nên luôn cảm thấy bản thân gây phiền phức cho người khác. Dù chuyện lớn hay nhỏ, cô cũng đều xin lỗi trước tiên. Nhưng cô không nhận ra rằng việc cứ mãi nhún nhường như vậy đôi khi lại khiến người khác hiểu lầm.
Shoko từng được Naoka Ueno nói rằng lý do cô bị ghét là vì sự tồn tại của cô luôn gây rắc rối cho người khác, nhưng cô lại không cố thay đổi điều gì ngoài việc xin lỗi.
Chính vì vậy mà Shoko quyết định tự sát, bởi cô không muốn tiếp tục trở thành gánh nặng của bất kỳ ai nữa.
Thế nhưng chỉ đến khi Shoya rơi xuống từ ban công, cô mới bàng hoàng nhận ra bản thân quan trọng với người khác đến nhường nào.
Thay vì tìm đến cái chết, điều cô nên làm là cố gắng sống tích cực hơn, làm điều gì đó để không phụ lòng những người luôn yêu thương và hy sinh vì mình.
Shoko nhận ra rằng bản thân một người từng bị bắt nạt thật ra cũng có khả năng cứu rỗi thế giới của một kẻ từng đi bắt nạt người khác.
Còn con người từng nghĩ mình không thể tiếp tục sống ấy, lại vô tình cứu lấy một linh hồn khác cũng đang tuyệt vọng với cuộc đời.
Ngược lại, Shoya người từng định nhảy lầu tự sát sau khi cứu Shoko lại lần đầu tiên xác nhận được mong muốn được sống tiếp của chính mình.
Người đi cứu người cuối cùng lại được cứu rỗi, cả về thể xác lẫn tâm hồn.
Có lẽ rất nhiều góc quay cận cảnh và những khung hình mang tính “góc nhìn cá nhân” trong phim chính là ẩn dụ cho việc các nhân vật luôn dùng quan điểm của riêng mình để nhìn thế giới bên ngoài. Và cũng vì thế mà họ trở nên phiến diện, cực đoan, thậm chí tự ti đến mức phủ nhận chính bản thân mình.
Khi rơi vào tuyệt vọng, chúng ta luôn dễ dàng hạ thấp giá trị của bản thân, nghĩ rằng dù thiếu mình thì thế giới này cũng chẳng thay đổi gì.
Nhưng chúng ta lại quên mất rằng sẽ không có ai khác có thể thay mình yêu thương những người bên cạnh, cũng không ai có thể thay mình đón nhận tình yêu ấy.
Rất nhiều suy nghĩ tuyệt vọng sâu sắc thực ra chỉ xuất phát từ việc ta tự đẩy mình vào ngõ cụt mà thôi.
Phân cảnh khiến mình bật khóc nhiều nhất trong bộ phim chính là đoạn cuối, khi Shoya mở lòng với thế giới và những dấu “X” trên gương mặt mọi người lần lượt rơi xuống đất.
Lần đầu tiên, cậu thật sự cảm nhận được thế giới này đẹp đến nhường nào.
Cậu cuối cùng cũng có thể nhìn rõ khuôn mặt của từng người, nghe được tiếng nói của họ, và nhìn thấy vẻ đẹp trong trái tim mỗi con người.
Đến lúc ấy, Shoya mới nhận ra rằng từ trước đến nay, mình chưa từng cô đơn.
“Cuộc đời con người được tạo nên từ rất nhiều điều không thể thay thế và trong đó có cả chính bạn.”
Sự thay đổi trong nội tâm
Điểm xuất sắc của A Silent Voice không chỉ nằm ở việc bộ phim khắc họa sâu sắc mối quan hệ giữa kẻ bắt nạt và nạn nhân, mà còn ở cách nó chân thực và đầy táo bạo khi miêu tả tâm lý của những người đứng ngoài cuộc cũng như sự tự dằn vặt của chính họ.
Khi cả lớp cô lập Shoko Nishimiya, Miyoko Sahara là người duy nhất tự nguyện học ngôn ngữ ký hiệu để giúp Shoko giao tiếp với mọi người. Nhưng cũng chính vì điều đó mà cô bị người khác ác cảm, cho rằng cô giả tạo và đạo đức giả, cuối cùng bị ép phải chuyển đi.
Đến khi trưởng thành, dù rất vui khi gặp lại Shoko, Sahara vẫn cảm thấy xấu hổ vì sự yếu đuối và nhút nhát của bản thân năm ấy.
Trong khi đó, Naoka Ueno cô gái có tính cách mạnh mẽ như một “đại tỷ” thật ra lại là người đầu tiên nhiệt tình chào đón Shoko khi cô mới chuyển đến lớp.
Nhưng sau khoảng thời gian phải giao tiếp bằng sổ ghi chép đầy phiền phức, Ueno dần cảm thấy Shoko vừa rắc rối vừa thiếu tinh ý. Thế là cô bắt đầu cùng các bạn nữ khác xa lánh Shoko, thậm chí còn hùa theo Shoya Ishida để trêu chọc cô.
Sau khi lớn lên, Ueno trở thành một người đầy hoài nghi và cay nghiệt với cuộc sống. Cô không thể chịu nổi việc Shoko lúc nào cũng chỉ biết xin lỗi, lại còn luôn xuất hiện bên cạnh Shoya. Trong mắt cô, đó chỉ là một mối quan hệ kỳ quặc và giả tạo.
Còn Miki Kawai từ nhỏ vốn là kiểu học sinh ngoan ngoãn. Ban đầu cô cũng rất quan tâm đến Shoko, nhưng rồi dần dần lại theo mọi người tránh xa cô ấy.
Kawai luôn nghĩ rằng bản thân đã làm hết những gì một người bạn học nên làm, rằng lỗi là do những người khác quá đáng, còn mình thì cũng rất bất lực.
Trong một lần cãi nhau với Shoya, cô đã vô tình nhắc lại quá khứ bắt nạt của cậu trước mặt mọi người, khiến Shoya một lần nữa phải hứng chịu những ánh mắt khác thường.
Nhưng cùng với quá trình Shoya và Shoko dần hòa giải với nhau, những người đứng ngoài cuộc ấy cũng bắt đầu thay đổi theo. Họ không chỉ học cách tha thứ cho chính mình mà còn dần xây dựng lại mối quan hệ với nhau.
Sahara cô gái nhút nhát năm nào cuối cùng cũng có đủ dũng khí để đứng lên bảo vệ bạn bè.
Có lẽ cô chỉ cần thêm thời gian, cần nhận được sức mạnh từ những người mình yêu quý, và học cách chấp nhận một bản thân vẫn còn đang tập làm người can đảm.
Còn Ueno người luôn tỏ ra cay nghiệt và cộc cằn thật ra chỉ là một cô gái quá thẳng tính, yêu ghét rõ ràng.
Dần dần, cô hiểu rằng sự cố gắng của người khác không hẳn xuất phát từ động cơ giả tạo. Ai cũng cần tình bạn giống như cô, chỉ là không biết phải bày tỏ như thế nào mà thôi.
Từng có lúc Ueno nghĩ rằng nếu tìm lại những người từng cùng mình bắt nạt Shoya năm xưa, có lẽ cậu sẽ giống như Shoko và có thể buông bỏ quá khứ.
Nhưng sự kháng cự của Shoya không chỉ khiến cô nhận ra mình không nên áp đặt suy nghĩ lên người khác, mà đồng thời cũng khiến Shoya hiểu rằng trước đây chính cậu cũng từng đối xử với Shoko như vậy.
Và khi thật sự mở lòng, Ueno lại là một người bạn vô cùng trung thành.
Sau khi Shoya bị ngã từ trên cao xuống, cô luôn ở bên cạnh chăm sóc cậu. Cô cũng bắt đầu học ngôn ngữ ký hiệu vì Shoko, rồi từng bước quay trở lại với tập thể mà trước đây mình từng khinh thường và phủ nhận.
Còn Miki Kawai người luôn cố giữ mình đứng ngoài mọi chuyện cuối cùng cũng học được cách không tiếp tục tô hồng hiện thực nữa.
Cô bắt đầu dám nói ra suy nghĩ thật lòng, dù là phê phán người khác hay tự nhìn lại chính bản thân mình. Đồng thời, cô cũng cố gắng học cách không còn quá bận tâm đến ánh nhìn của người xung quanh.
“Quan tâm mà không đặt mình vào vị trí của đối phương thì chỉ trở thành áp lực mà thôi.”
Tác giả nguyên tác từng chia sẻ rằng tư tưởng cốt lõi bà muốn truyền tải trong câu chuyện này chính là sự khó khăn trong việc con người truyền đạt cảm xúc cho nhau.
Và để thể hiện điều ấy một cách mạnh mẽ hơn, bà đã chọn chủ đề “bắt nạt một cô gái khiếm thính”, đồng thời đảo ngược vị trí giữa kẻ bắt nạt và nạn nhân, qua đó khiến ý nghĩa của việc “không thể truyền đạt được lòng mình” được thể hiện đầy kịch tính và đau đớn.
Điều đó cũng tương ứng với điều chúng ta đã nhắc đến trước đó chìa khóa của hạnh phúc chính là “một mối quan hệ tốt đẹp”.
Mà nền tảng của những mối quan hệ tốt đẹp ấy, suy cho cùng, lại nằm ở “sự giao tiếp chân thành”.
Trong thế giới này, biết giúp đỡ lẫn nhau, biết lên tiếng vì nhau và dũng cảm tiếp tục sống… có lẽ chính là điều quý giá nhất mà A Silent Voice muốn để lại cho chúng ta.
Còn bạn, bạn nghĩ gì về Dáng Hình Thanh Âm?
Với mình, đây thật sự là một bộ phim rất đáng để chậm rãi cảm nhận và suy ngẫm. Nếu có cảm nhận riêng, hãy để lại bình luận chia sẻ nhé. Và đừng quên thả một lượt thích cũng như theo dõi để ủng hộ mình nữa, cảm ơn mọi người rất nhiều!
