Không chỉ là một bộ phim về “giải cứu thế giới”, Suzume còn là hành trình đầy dịu dàng của sự chữa lành, nơi những mất mát và tổn thương được kể lại bằng thứ ngôn ngữ đẹp đến đau lòng của đạo diễn Makoto Shinkai.
Trong số những tác phẩm thuộc “bộ ba thảm họa” của Shinkai, đây là bộ phim khiến tôi yêu thích nhất. Suzume bớt đi màu sắc lãng mạn siêu thực quen thuộc, thay vào đó là một chuyến đi mang hơi thở đời thực hơn - nơi nhân vật phải trưởng thành, đối diện với nỗi đau và học cách cứu lấy chính mình.
Bộ phim lấy cảm hứng từ dư âm sau trận động đất 3/11 ở Nhật Bản, nhưng lại được kể bằng một thế giới vừa tàn khốc vừa đẹp đẽ đến lạ. Trên suốt hành trình ấy, mỗi con người mà Suzume gặp đều khiến người xem chỉ mong họ có thể bình an. Và cũng vì thế, khán giả dần bị cuốn vào câu chuyện, để rồi vô thức cầu nguyện: “Xin hãy sống sót… tất cả mọi người đều phải sống.”
Tôi gần như hoàn toàn bước vào góc nhìn của Suzume, cùng cô chạy khắp đất nước để đóng những cánh cửa tai họa, đồng thời tìm lại phần ký ức đã bị chôn sâu trong lòng mình.
Nội dung phim Suzume
Nữ sinh trung học Iwato Suzume sống cùng dì ở vùng Kyushu. Hai dì cháu nương tựa vào nhau sau biến cố năm xưa. Suzume thường xuyên mơ thấy một nơi kỳ lạ cùng hình ảnh bản thân trong sợ hãi, như thể có đoạn ký ức nào đó vẫn luôn bị chôn vùi trong tâm trí cô.
Một ngày nọ, Suzume vô tình phát hiện một cánh cửa bí ẩn nằm giữa đống hoang tàn. Sau khi vô ý làm đổ “viên Yêu Thạch” rồi rời đi, cô gặp Munakata Souta - chàng trai chuyên đi khắp nơi để tìm và đóng những cánh cửa như thế.
Phía sau những cánh cửa ấy là “Tokoyo” - một thế giới khác, nơi con quái vật khổng lồ mang hình dạng con giun đang chực chờ trồi lên bầu trời. Nếu nó rơi xuống thế giới con người, động đất sẽ xảy ra.
Rắc rối bắt đầu khi “viên Yêu Thạch” thật ra là vị thần tên Daijin. Sau khi được giải thoát, Daijin hóa thành một chú mèo và biến Souta thành… chiếc ghế gỗ ba chân màu vàng rồi bỏ chạy.
Để tiếp tục hành trình đóng cửa, ngăn động đất và bảo vệ người dân, Suzume buộc phải đồng hành cùng “Souta-ghế”. Đồng thời, cô cũng phải tìm lại Daijin và thuyết phục vị thần ấy quay về làm “Yêu Thạch” để tiếp tục trấn áp con giun khổng lồ.
Từ Kyushu, Shikoku, Kobe cho tới Tokyo, chuyến đi ấy đưa họ gặp gỡ rất nhiều con người khác nhau. Mỗi nơi đi qua đều để lại một chút ấm áp, một chút dịu dàng rất đỗi đời thường - càng khiến Suzume muốn bảo vệ thế giới này hơn bao giờ hết.
Nhưng khi thời gian dần trôi, Souta bắt đầu nhận ra số phận thật sự của mình. Còn Suzume cũng từng chút nhớ lại quá khứ đau thương mà cô đã cố quên suốt nhiều năm.
Và rồi bộ phim không chỉ còn là câu chuyện ngăn chặn thảm họa, mà trở thành hành trình học cách đối diện với mất mát, chấp nhận nỗi đau và tha thứ cho chính mình.
Cái kết của Suzume và sự thật phía sau chuyến hành trình
Suzume cùng hai chú mèo thần Daijin và Sadaijin cuối cùng đã tới Miyagi - nơi từng hứng chịu thảm họa động đất và sóng thần Đông Nhật Bản năm 2011.
Tại đây, Suzume tìm thấy cuốn nhật ký bị chôn vùi dưới lớp đất cũ. Những trang giấy bị tô đen kín mít chính là phần ký ức đau đớn mà cô chưa bao giờ đủ can đảm để đối diện.
Ngôi nhà năm xưa đã sụp đổ sau trận động đất, mẹ cô cũng mãi mãi ra đi từ ngày hôm đó.
Trong dòng hồi tưởng, Suzume nhớ lại việc mình từng bước qua “cánh cửa hậu” khi còn nhỏ. Cô lao vào Tokoyo để cứu Souta - lúc ấy đang trở thành “Yêu Thạch” nhằm phong ấn con giun khổng lồ. Thậm chí, Suzume còn chấp nhận hy sinh bản thân để thay Souta làm vật phong ấn.
Chính khoảnh khắc ấy, Daijin đã cảm nhận được quyết tâm của cô. Vị thần nhỏ cuối cùng cũng chấp nhận số phận của mình và quay trở lại hình dạng “Yêu Thạch”. Hai vị thần giữ chặt phần đầu và đuôi của con giun, ngăn thảm họa động đất xảy ra thêm lần nữa, còn Souta cũng được trở về hình dạng con người.
Nhưng điều khiến đoạn kết của Suzume trở nên ám ảnh nhất lại nằm ở Tokoyo - vùng đất nơi quá khứ, hiện tại và tương lai cùng tồn tại song song.
Tại đó, Suzume gặp lại chính mình khi còn nhỏ. Một cô bé lạc lõng đang bật khóc đi tìm mẹ giữa bóng tối sau thảm họa.
Suzume của hiện tại bước đến ôm lấy cô bé năm nào, dịu dàng động viên rằng rồi mọi chuyện sẽ ổn thôi, rằng cô bé ấy vẫn sẽ lớn lên và tiếp tục sống. Cô cũng trao lại chiếc ghế gỗ màu vàng do mẹ làm - món đồ đã luôn xuất hiện trong ký ức của Suzume suốt bao năm qua.
Và lúc ấy, bộ phim hé lộ sự thật đầy xúc động: hình ảnh Suzume từng thấy trong giấc mơ thuở nhỏ thực ra chính là bản thân cô ở tương lai.
Một vòng tròn chữa lành khép lại nhẹ nhàng như thế.
Cô bé Suzume ngày nào mang theo chiếc ghế trở về thế giới thực, được dì tìm thấy và nuôi nấng trưởng thành. Còn Suzume của hiện tại cuối cùng cũng học được cách đối diện với nỗi đau bị chôn sâu suốt nhiều năm.
Souta tiếp tục cuộc hành trình của một “người đóng cửa”, đi qua nhiều vùng đất khác nhau để ngăn những thảm họa tiếp diễn.
Có lẽ, những tổn thương do động đất gây ra sẽ chẳng bao giờ thực sự biến mất. Nhưng những người còn sống vẫn sẽ mang theo ký ức ấy mà bước tiếp, tiếp tục yêu thương và tồn tại trên chính mảnh đất này.
5 ẩn dụ đắt giá trong Suzume
▶ Những vùng hoang tàn: nơi ký ức và con người bị bỏ quên
Trong phim, con người từng sinh sống, trò chuyện và để lại vô số ký ức trên mảnh đất của mình. Nhưng khi nơi đó dần bị bỏ hoang, trở thành phế tích không còn ai lui tới, “cánh cửa hậu” sẽ xuất hiện và kéo theo tai họa.
Đó không chỉ là ẩn dụ cho thiên tai, mà còn giống như lời nhắc đầy lặng lẽ rằng: khi con người ngừng trân trọng một nơi chốn, tự nhiên rồi sẽ lấy nó trở về.
Những khu nhà hoang, công viên bỏ trống hay thị trấn không còn người ở trong Suzume đều mang cảm giác buồn bã rất đặc biệt - như thể chúng vẫn đang chờ ai đó nhớ tới mình.
▶ Tokoyo: nơi thời gian ngừng trôi
Tokoyo là thế giới nằm phía sau những cánh cửa - cũng là nơi dành cho những linh hồn đã khuất.
Ở đó, quá khứ, hiện tại và tương lai cùng tồn tại trong một không gian. Cảnh vật thay đổi tùy theo người bước vào, và chỉ những “người đóng cửa” hoặc số ít người đặc biệt mới có thể nhìn thấy.
Khi còn nhỏ, Suzume từng lạc vào Tokoyo và gặp chính mình ở tương lai. Cô nhận lại chiếc ghế màu vàng - biểu tượng cuối cùng của tình yêu mẹ để lại.
Giữa bầu trời đầy sao và những tàn tích sau trận động đất, thời gian như ngừng lại hoàn toàn.
Có lẽ, đây chính là ẩn dụ dịu dàng nhất mà bộ phim muốn gửi gắm: muốn bước tiếp, con người phải học cách đối diện với nỗi đau bị chôn sâu trong lòng. Chỉ khi tự chữa lành cho chính mình, ta mới có thể quay lại thế giới đang không ngừng chuyển động ngoài kia.
▶ Yêu Thạch: những vị thần mang trên mình số phận định sẵn
“Yêu Thạch” trong phim thực chất là những vị thần mang nhiệm vụ phong ấn con giun khổng lồ trong Tokoyo, ngăn nó tràn sang thế giới thực và gây ra động đất. Chỉ cần phong ấn bị lung lay, thảm họa có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Trong Suzume xuất hiện hai “Yêu Thạch”: Daijin - chú mèo trắng đại diện cho Tây phương, và Sadaijin - chú mèo đen đại diện cho Đông phương.
Điều khiến Daijin trở thành nhân vật đặc biệt nằm ở cảm giác rất… con người mà nhân vật này mang lại.
Tại sao một vị thần lại phải mãi mãi đứng yên để gánh vác nhiệm vụ ấy? Nếu bảo vệ nhân loại là số phận của họ, vậy ai sẽ là người bảo vệ họ?
Daijin ngay từ đầu đã gợi cảm giác của một sinh linh cô độc hơn là một thực thể quyền năng. Một đứa trẻ bị bỏ quên quá lâu, đến mức chỉ muốn được yêu thương và chú ý.
▶ Con giun: thiên tai vốn không có đúng sai
Con giun khổng lồ trong phim là sinh vật mà người bình thường không thể nhìn thấy. Nó tồn tại trong Tokoyo như một dạng năng lượng khổng lồ, và khi vượt qua “cánh cửa hậu”, nó sẽ lao lên bầu trời trước khi rơi xuống, gây ra động đất.
Điểm thú vị là con giun không hề có khuôn mặt.
Không cảm xúc. Không thiện cũng chẳng ác.
Giống như thiên tai ngoài đời thực, động đất không xảy ra vì căm ghét hay trừng phạt con người. Nó đơn giản chỉ là một phần trong vòng tuần hoàn của tự nhiên.
Sau mỗi trận động đất, nhiều vùng đất bị phá hủy rồi dần trở về trạng thái nguyên sơ. Theo một cách nào đó, hình tượng “con giun” cũng giống vai trò thật của giun trong tự nhiên: xới lại đất đai, tái tạo sự sống cho cây cối.
Nó đáng sợ với con người, nhưng lại không hề mang bản chất của cái ác.
▶ Chiếc ghế vàng: mang theo cả tổn thương lẫn yêu thương
Chiếc ghế gỗ màu vàng trong Suzume là một trong những hình ảnh ám ảnh và đẹp nhất phim.
Màu vàng ấm áp gợi cảm giác dịu dàng, an toàn và đầy ánh sáng. Hai lỗ tròn trên mặt ghế trông như đôi mắt trẻ con. Nhưng chiếc ghế ấy lại bị gãy mất một chân, trên thân còn hằn rõ những vết trầy xước như dấu tích còn sót lại sau trận động đất năm nào.
Nó giống hệt Suzume.
Vẫn tồn tại, vẫn cố đứng vững… nhưng luôn mang theo một phần tổn thương chưa bao giờ lành hẳn.
Chiếc ghế từng nâng đỡ Suzume lúc nhỏ, sau đó lại trở thành nơi Souta trú ngụ. Dù thiếu một chân nên lúc nào cũng chông chênh, nó vẫn cố gắng bước tiếp.
Và có lẽ đó cũng là điều bộ phim muốn nói về những người sống sót sau thảm họa: dù mang theo thương tổn, họ vẫn tiếp tục sống, tiếp tục yêu thương và dìu nhau đi tiếp.
Ý nghĩa thật sự phía sau Daijin và Sadaijin
Daijin giống hệt một đứa trẻ đang khao khát được yêu thương.
Dù là thần linh mang trên mình nhiệm vụ vô cùng quan trọng, Daijin vẫn chỉ hành động theo bản năng rất ngây thơ: muốn được chú ý, muốn được ở cạnh Suzume và ghen tị với Souta.
Suzume từng tin rằng Daijin đang dẫn đường cho mình đến “cánh cửa cuối cùng”. Nhưng nếu nhìn kỹ phản ứng và tâm lý của nhân vật này, có lẽ Daijin đơn giản chỉ muốn giữ Suzume cho riêng mình mà thôi.
Bởi với một “đứa trẻ”, việc phải chấp nhận số phận hy sinh để cứu thế giới là điều quá tàn nhẫn.
Điều Daijin thực sự muốn chỉ là được chơi đùa, được quan tâm và được ở cạnh người mình yêu quý.
Thế nên khoảnh khắc Daijin nói: “Tôi không thể trở thành mèo nhà của Suzume nữa rồi…” lại đau lòng đến vậy.
Đó là lần đầu tiên nhân vật này chấp nhận số phận của chính mình.
Ngược lại, Sadaijin giống như hình ảnh của một người lớn.
Điềm tĩnh hơn, nghiêm khắc hơn và luôn âm thầm dẫn dắt Daijin quay trở lại trách nhiệm mà cậu bé thần linh này muốn trốn tránh.
Một giả thuyết khá buồn mà nhiều người xem từng đặt ra là: biết đâu hai vị thần ấy vốn cũng từng là “người đóng cửa”?
Một người lớn, một đứa trẻ - cuối cùng trở thành “Yêu Thạch” để mãi mãi ở lại Tokoyo nhằm phong ấn con giun.
Kể từ khoảnh khắc trở thành Yêu Thạch, thời gian của họ cũng ngừng lại.
Có lẽ vì thế mà Daijin mãi giữ tâm trí của một đứa trẻ.
Từ cuộc trò chuyện giữa ông nội của Souta và Sadaijin, bộ phim cũng ngầm gợi ý rằng dòng họ Munakata - những “người đóng cửa” - vốn mang khả năng trở thành Yêu Thạch. Và đến một thời khắc nào đó, họ buộc phải lựa chọn: hy sinh tương lai của chính mình để đổi lấy sự an toàn cho người khác.
Vì sao Suzume lại sở hữu năng lực đặc biệt?
Có một giả thuyết khá thú vị xoay quanh nguồn gốc năng lực của Suzume.
Ban đầu, nhiều người từng nghĩ mẹ của Suzume có thể cũng xuất thân từ gia tộc “người đóng cửa”. Có lẽ bà từng đứng giữa lựa chọn hoàn thành nhiệm vụ hay cứu con gái mình, và cuối cùng đã chọn bảo vệ Suzume trước khi hy sinh trong trận động đất.
Đó là một suy đoán buồn, nhưng phim lại không đưa ra đủ chi tiết để khẳng định điều này.
Giả thuyết hợp lý hơn nằm ở việc Suzume từng vô tình bước vào Tokoyo khi còn nhỏ.
Người ta thường nói những ai từng trải qua khoảnh khắc cận kề cái chết sẽ trở nên nhạy cảm hơn với thế giới tâm linh, như thể một “tần số” nào đó trong họ đã được mở ra. Suzume có lẽ cũng vậy - sau biến cố năm xưa, cô dần có khả năng nhìn thấy những thứ mà người bình thường không thể nhìn thấy.
Và cũng từ đó, số phận của cô bắt đầu gắn liền với những cánh cửa.
Chủ đề khiến Suzume chạm đến nhiều người nhất: lựa chọn cuộc đời mình
Động đất là thiên tai không thể tránh khỏi.
Những người đã mất đi cơ hội lựa chọn. Nhưng những người còn sống thì khác - họ vẫn phải tiếp tục đưa ra quyết định cho cuộc đời mình.
Và Suzume thực chất là câu chuyện về những lựa chọn như thế.
Souta phải lựa chọn giữa cuộc sống của một con người bình thường hay trở thành “Yêu Thạch”.
Dì Tamaki đứng giữa cuộc sống tự do của riêng mình và trách nhiệm nuôi nấng cháu gái sau biến cố.
Daijin phải chọn giữa tự do và số phận đã được định sẵn.
Mỗi lựa chọn đều đi kèm với mất mát ở phía còn lại. Có lẽ vì thế mà xuyên suốt bộ phim luôn tồn tại cảm giác buồn man mác rất khó gọi tên.
Bởi ngoài đời thật cũng vậy.
Không có con đường nào hoàn hảo tuyệt đối. Chúng ta luôn phải đánh đổi điều gì đó để giữ lấy điều khác quan trọng hơn.
Một khi đã chọn, điều duy nhất có thể làm chỉ là cố gắng bước tiếp trên con đường ấy.
Xem phim xong, tôi chỉ mong dì Tamaki cuối cùng cũng có thể sống cho chính mình nhiều hơn, tìm được hạnh phúc riêng sau những năm tháng âm thầm hy sinh vì Suzume. Và thật lòng mà nói… Serizawa đúng là kiểu người rất hợp với cô ấy.
Vì sao Suzume là bộ phim tôi thích nhất của Makoto Shinkai?
Thành thật mà nói, trước đây tôi không quá đồng cảm với kiểu tình yêu “đẹp đến phi thực tế” thường thấy trong anime.
Những rung động chỉ vì đối phương thú vị, mới mẻ hay lãng mạn đôi khi khiến tôi cảm thấy khá xa vời.
Nhưng Suzume lại khác.
Mối liên kết giữa Suzume và Souta không đơn thuần được xây dựng bằng cảm xúc rung động nam nữ, mà bắt đầu từ “trách nhiệm”.
Ngay từ lúc Suzume vô tình tháo phong ấn khiến Souta phải lao vào nguy hiểm, cô đã mang trong lòng cảm giác phải chịu trách nhiệm cho những gì mình gây ra.
Rồi trong suốt chuyến đi, khi chứng kiến vẻ đẹp của những vùng đất và những con người bình dị có thể biến mất chỉ sau một trận động đất, Suzume dần trưởng thành hơn.
Cô không còn là hình mẫu nữ sinh ngây thơ bất chấp tất cả vì tình yêu.
Suzume giống một người đang học cách trân trọng cuộc sống, muốn bảo vệ những điều quý giá quanh mình và bắt đầu hiểu ý nghĩa của việc gánh vác.
Có lẽ chính vì bản thân cũng lớn hơn trước nên tôi mới cảm nhận bộ phim theo cách khác đi.
Nếu tuổi 10 là yêu để được yêu lại…
16 tuổi là rung động vì mới mẻ…
20 tuổi là mơ về tương lai…
Thì đến tuổi 30, tình yêu dần trở thành trách nhiệm đồng hành cùng nhau.
Và đến một độ tuổi nào đó nữa, yêu đơn giản là âm thầm cho đi và ở lại.
Con người ở mỗi giai đoạn đều có cách yêu khác nhau, điều mình cần khác nhau và cả điều mình có thể trao đi cũng khác nhau.
Có lẽ vì thế mà Suzume không chỉ là một bộ anime về thảm họa, mà còn là bộ phim dành cho những người đã từng đi qua mất mát, trưởng thành và học cách sống tiếp sau những ngày rất đau lòng.
Trong “bộ ba thảm họa” của Makoto Shinkai, Suzume có lẽ là tác phẩm thể hiện rõ nhất kiểu tình yêu của người trưởng thành - thứ tình cảm không chỉ dựa trên rung động, mà còn là việc cùng nhau đối diện khó khăn và mang trong mình trách nhiệm với đối phương.
Điều đó không có nghĩa một cô gái trẻ không thể rung động sau một cuộc gặp gỡ định mệnh.
Nhưng càng lớn, người ta càng hiểu tình yêu không chỉ là cảm giác tim đập nhanh trong khoảnh khắc, mà còn là việc liệu bạn có sẵn sàng đi cùng ai đó trên một hành trình rất dài phía trước hay không.
Là khi bạn hiểu tổn thương của người kia.
Biết bản thân mình cũng có những góc tối cần được chữa lành.
Hiểu rằng tình yêu chưa bao giờ là chuyện của một người cố gắng.
Và cũng dần biết cách yêu bằng sự đồng hành, bằng việc cho đi, gìn giữ và tiếp tục ở lại.
Có lẽ vì thế mà đoạn phim Suzume quay lại ôm lấy chính mình khi còn nhỏ đã khiến tôi bật khóc nhiều nhất.
Khoảnh khắc cô bé năm nào run rẩy giữa đống đổ nát được chính bản thân ở tương lai dịu dàng an ủi… thực sự rất đau lòng.
Những người từng trải qua tổn thương lớn thường sẽ có một phần tâm hồn mãi mắc kẹt ở quá khứ.
Có người chọn quên đi.
Có người tự khóa ký ức lại.
Có người nhìn bề ngoài vẫn bình thường nhưng chỉ cần chạm vào một điều gì đó liên quan, nỗi sợ bên trong lập tức ùa về.
Suzume cũng như thế.
Cuốn nhật ký bị tô đen không phải vì cô đã quên, mà bởi cô chưa từng đủ can đảm để nhớ lại.
Nhưng bộ phim không chọn cách “xóa bỏ” nỗi đau để chữa lành.
Điều Suzume hướng tới là sự “chấp nhận”.
Chấp nhận rằng biến cố ấy từng tồn tại.
Chấp nhận rằng mình đã từng rất đau.
Và cũng chính vì đã đi qua những ngày tháng ấy nên con người hiện tại mới càng hiểu giá trị của sự bình yên và những điều nhỏ bé đang có.
Nó khiến tôi nhớ đến câu nói nổi tiếng của Moon Dong-eun trong The Glory:
“Tôi không còn đứng ở hành lang đó nữa. Còn cậu cũng đừng mãi mắc kẹt trong nhà thể chất.”
Có lẽ Suzume cũng mang tinh thần như vậy.
Không phủ nhận quá khứ, không cố xóa đi vết thương, mà học cách bước ra khỏi nơi đau đớn ấy để tiếp tục sống.
Một bộ phim vừa đẹp, vừa buồn, vừa dịu dàng.
Và hiếm có tác phẩm hoạt hình nào lại có thể kể về mất mát, trưởng thành và chữa lành theo cách tinh tế đến thế.
