5 cách chữa lành mà bộ phim My Neighbor Totoro của Hayao Miyazaki dạy tôi - Hành trình xoa dịu cảm xúc qua từng nhân vật
Bộ phim hoạt hình kinh điển My Neighbor Totoro của bậc thầy hoạt hình Nhật Bản Hayao Miyazaki ra mắt vào năm 1988. Vào thời còn xem băng VHS, chúng tôi chậm rãi đưa cuộn băng vào đầu máy, và ngay từ những khung hình mở đầu với các minh họa dễ thương điểm xuyết trên phần giới thiệu, cả tuổi thơ như được dẫn dắt từng bước vào miền quê thanh bình. Chúng tôi cùng hai cô bé trong phim hét vang, cười đùa, rồi lăn tròn và ôm lấy thân hình mềm mại của Totoro.
88 phút của Totoro chiếm trọn ký ức tuổi thơ, nhưng cảm giác mà nó để lại lại giống như một quãng thời gian rất dài - như thể nó đã khiến những mảnh ký ức thời thơ bé trở nên trọn vẹn hơn. Cho đến tận bây giờ, đôi khi những hình ảnh ấy vẫn bất chợt hiện lên trong tâm trí tôi.
Thực ra, My Neighbor Totoro chưa bao giờ là bộ phim đứng số một trong lòng tôi giữa các tác phẩm của Studio Ghibli. Nhưng nhiều năm sau, tình cờ được thuật toán gợi nhắc, tôi quyết định xem lại bộ phim trên Netflix. Ban đầu, tôi chỉ định xem theo kiểu rất hiện đại: tua nhanh gấp ba để nắm cốt truyện, thỉnh thoảng còn có thể tạm dừng vì bị chuyện khác chen ngang.
Thế nhưng vào đêm bật Totoro lên xem lại, tôi đã ngồi yên trước màn hình, không làm gì khác. Trong mạch truyện tưởng chừng chẳng có cao trào dữ dội ấy, tôi nhận ra bộ phim chưa từng lỗi thời. Nó vẫn luôn là một cuộc gặp gỡ kỳ ảo và đáng yêu, vẫn dịu dàng tồn tại đâu đó trong cuộc sống của tôi như một vùng ký ức được lưu tạm - và tôi cũng chẳng muốn xóa đi khoảng không gian ấy.
Trong thế giới hoạt hình của Hayao Miyazaki, con người có thể trông khá giống nhau, nhưng những điều kỳ ảo lại luôn hiện hình bằng vô vàn dáng vẻ phong phú và đầy trí tưởng tượng.
Suốt nhiều năm, tôi từng luôn tự hỏi về Totoro: Liệu nó có thực sự tồn tại? Chỉ những tâm hồn thuần khiết mới có thể nhìn thấy? Hay nó đơn giản chỉ như một cơn gió tình cờ thoảng qua?
Nhưng lần xem lại này khi đã trưởng thành, mọi hướng suy nghĩ của tôi bỗng rẽ sang một lối khác. Tôi nhận ra mình đã quá tập trung vào sự ngốc nghếch đáng yêu của Totoro, mà quên mất rằng câu chuyện cuối cùng vẫn nên quay về với con người. Có lẽ chính gia đình của hai cô bé, những người hàng xóm và cách họ sống trong My Neighbor Totoro mới là lời giải dịu dàng nhất dành cho tôi mỗi khi phải đối diện với những va chạm lớn nhỏ của cuộc đời.
Bài học chữa lành từ My Neighbor Totoro (1): Hãy đến một nơi mình chưa từng mong muốn - mang theo cả những vết thương cũng không sao
# Đừng ép bản thân phải lập tức quên đi chuyện buồn
Mở đầu My Neighbor Totoro là cảnh chuyển nhà. Ngôi nhà mà cả gia đình đùa gọi là “nhà ma” nằm ở cuối con đường làng, có vài chỗ cũ kỹ, bụi phủ khắp nơi. Nhưng trên chiếc xe tải chở đồ, cả nhà vẫn đón gió với vẻ mặt nhẹ nhõm và vui vẻ.
Hai chị em còn nhỏ là Satsuki (草壁サツキ) và Mei (草壁メイ) chia nhau kẹo sữa, háo hức như sắp được đi chơi xa. Tôi nghĩ chắc hẳn họ cũng chưa từng đi xem nhà trước. Về sau trong phim, người cha Tatsuo Kusakabe (草壁タツオ) còn nói rằng chính cây long não khổng lồ ở nơi ấy đã khiến ông quyết định chuyển đến đây.
Lên đường vốn chẳng cần lý do gì cả.
Chúng ta đã quá quen với việc phải “chuẩn bị tâm lý trước”, và chính những suy nghĩ quá nhiều ấy lại trở thành lý do khiến mình chần chừ không bước tiếp. Người ta thường nói phải rời xa nơi khiến mình đau lòng, nhưng nếu cứ ôm quá nhiều kỳ vọng vào nơi ở mới, quá trình chữa lành đôi khi lại kéo dài hơn.
Khi đứng trước những điều không thể vượt qua, cái chưa biết có thể mở ra một ô cửa khác. Ngoài khung cửa ấy, dù là mưa gió hay ánh nắng, tất cả đều đáng để cảm nhận. Và những tâm sự vỡ vụn trong lòng chúng ta rồi cũng sẽ bén rễ trên mảnh đất mới, trải qua nắng mưa mà dần nhú lên những mầm non khác.
Bài học chữa lành từ My Neighbor Totoro (2): Bước vào những góc tối và nhìn thẳng vào nỗi buồn
# Hãy thử đặt mọi dáng vẻ của nỗi buồn ra trước mặt mình
Có lẽ không ai quên được cảnh hai chị em mở cánh cửa nhà vệ sinh ấy nhỉ?
Một đám yêu tinh bồ hóng (ススワタリ) lập tức chạy tán loạn vào các góc tối, làm gián đoạn bầu không khí vui tươi của bộ phim. Nhưng nỗi sợ ấy chỉ kéo dài trong khoảnh khắc. Chỉ một giây sau, hai cô bé đã bắt đầu hét thật to vào căn phòng.
Từ góc nhìn của người lớn, cảnh đó trông rất đáng yêu. Nhưng ai trong chúng ta cũng hiểu, tiếng hét ấy thật ra là để trấn an chính mình - giống như tự vỗ ngực lấy lại bình tĩnh vậy. Chỉ cần lòng an ổn hơn một chút, người ta sẽ lại có thể bước tiếp.
Sau khi tìm thấy phòng tắm, hai chị em bắt đầu đi khắp nơi tìm những yêu tinh bồ hóng, muốn xác nhận rằng chúng thực sự tồn tại, đồng thời cũng muốn hiểu rõ chúng hơn.
Bạn có nghĩ rằng “trốn tránh tuy đáng xấu hổ nhưng lại hữu ích” không?
Tôi luôn tin rằng cách hữu hiệu nhất là nhìn thẳng vào vấn đề. Nhưng cũng phải hiểu một điều: không phải chuyện gì cũng nhất định cần có đáp án. Dù vậy, mỗi lần đối diện, ta vẫn phải thật sự đối diện với nó.
Sở dĩ chúng ta cảm thấy sợ hãi hay buồn bã, thường chỉ vì chưa hiểu hết toàn bộ sự việc nên mới liên tục phóng chiếu cảm xúc của mình lên mọi thứ. Những suy nghĩ ấy giống như một tầng khí quyển tưởng tượng che kín ánh mặt trời. Và từ mặt đất nhìn lên, ta chỉ thấy một tầng mây đen đặc quánh.
Những yêu tinh bồ hóng có phần đáng yêu ấy trong My Neighbor Totoro được người cha Tatsuo Kusakabe giải thích rằng:
“Khi từ nơi sáng bước thẳng vào chỗ tối, mắt sẽ bị hoa lên, rồi yêu tinh bồ hóng sẽ xuất hiện.”
Sau này, chúng dường như còn xuất hiện lại trong Spirited Away năm 2001. Trong bộ phim ấy, chúng là những công nhân khuân than nhỏ bé với đủ loại cảm xúc vụn vặt của riêng mình.
Nhưng dù là yêu tinh bồ hóng trong Totoro hay trong Spirited Away, các nhân vật chính đều lựa chọn tiếp xúc trực diện với chúng. Trong đó có sự đối đầu, có tò mò, và hơn hết là dũng khí sẵn sàng đón nhận mọi thứ đang đến - một thái độ luôn đúng trong bất kỳ hoàn cảnh nào của cuộc sống.
Bài học chữa lành từ My Neighbor Totoro (3): Hãy ép mình trao đi chút ấm áp tưởng chừng gượng gạo ấy
# Thật ra, con người sinh ra vốn đã có khả năng yêu thương
Không lâu sau khi chuyển đến ngôi nhà mới, có một cảnh cả gia đình cùng ngâm mình trong bồn tắm. Bên ngoài, gió mưa dữ dội như ngày bão khiến căn nhà cũ phát ra đủ thứ âm thanh kỳ quái. Có lẽ vì sợ nhà sẽ sập, hoặc đơn giản chỉ vì màn đêm khiến “ngôi nhà ma” ấy càng trở nên khó lý giải hơn, nỗi sợ bất chợt ập đến với Satsuki (草壁サツキ), khiến cô bé vội vàng tắm qua loa rồi chui ngay vào bồn nước.
Người cha Tatsuo Kusakabe (草壁タツオ), trong khi hoàn toàn không biết chuyện gì đang xảy ra, thậm chí còn chẳng có ý định ra ngoài kiểm tra, chỉ thuận miệng nói:
“Hay là cả nhà cùng cười thật to đi! Những thứ đáng sợ sẽ biến mất đấy!”
Không ai được cử ra làm “dũng sĩ” đi xem xét tình hình, nỗi sợ run rẩy cũng chẳng thật sự có chỗ để bám víu. Câu nói của người cha nghe qua có vẻ vô dụng, nhưng ý nghĩa sâu xa phía sau có lẽ chỉ đơn giản là:
“Đừng sợ, cả nhà mình vẫn đang ở đây cùng nhau.”
Kanta (大垣カンタ) - bạn học đồng thời cũng là hàng xóm của Satsuki - có lẽ có thể xem như hình mẫu “con trai thẳng tính” thời hiện đại. Trong cơn mưa lớn, cậu đưa ô của mình cho Satsuki rồi tự đội mưa chạy về nhà. Khi trao chiếc ô, cậu không nói một lời nào, nhưng ánh mắt lại vô cùng kiên định.
Ta có thể cảm nhận được sự dịu dàng của cậu dành cho người khác, nhưng đồng thời cũng thấy rằng cậu phải cố ép mình làm điều đó.
Đó là điều mà chúng ta dần quên mất trong quá trình trưởng thành. Mọi sự tử tế đều trở nên vụng về. Chúng ta dùng vẻ lạnh lùng để che giấu lòng mình, rồi lại than rằng “chẳng ai hiểu mình cả”, trong khi chính bản thân cũng chưa từng thật sự mở lòng với ai.
Có những sự cho đi vốn xuất phát từ tự nguyện, nhưng thường chỉ khi thật sự trao đi rồi, con người mới hiểu được ý nghĩa của nó.
Ngày Mei (草壁メイ) mất tích, cả làng cùng nhau đi tìm cô bé. Sau đó, một chiếc giày được phát hiện dưới ao nước.
Khi đứng trước những điều chưa rõ ràng, xin đừng quay mặt đi chỉ vì sợ hãi. Những sự thật mà ta không muốn đối diện sẽ đẩy ta rơi sâu vào hố của những lời dối mình dối người - mà cái hố ấy chỉ càng lúc càng sâu hơn.
Tôi vẫn nhớ mãi cảnh Satsuki chân trần chạy hết tốc lực. Cô bé lao về phía bờ ao, nhận lấy chiếc giày từ tay bà của Kanta rồi chăm chăm nhìn vào chiếc giày lẻ loi ấy.
Nỗi cô độc của một đứa trẻ phải tự mình đi tìm em gái hóa ra vẫn có thể được xoa dịu.
Cô bé cảm ơn từng người đã giúp đỡ mình, đồng thời cũng nói lời tạm biệt. Mỗi khoảnh khắc đều như thể đang cố tỏ ra mạnh mẽ, nhưng đồng thời cũng là liều thuốc trấn an mà cô tự dành cho chính mình.
Bài học chữa lành từ My Neighbor Totoro (4): Hãy cho phép bản thân mơ mộng giữa ban ngày, và tưởng tượng về một ngày mai bỗng dưng khá hơn
# Tối nay, tôi muốn thử mơ một giấc mơ giữa ban ngày
Khi trưởng thành, chúng ta hiểu quá nhiều đạo lý. Có những lúc nhìn vào gương, ta bỗng thấy chính mình trở nên xa lạ chỉ vì đã quá từng trải.
Bạn và tôi đều quên mất rằng ngoài hiện thực này, vẫn còn một vũ trụ rộng lớn khác tồn tại.
Khi áp lực ập đến như sóng lớn, con người lại chìm vào những ký ức đẹp đẽ ngày xưa rồi vô thức phóng đại chúng lên. Ta tự vẽ nên một vòng lặp vô tận, tự nhốt mình trong quá khứ - và đó cũng là lý do khiến ta mãi không thể thật lòng chăm sóc cho hiện tại.
Sau khi nhận được những hạt giống từ Totoro, hai chị em lập tức đem chúng trồng ở sân sau nhà. Mei (草壁メイ) hỏi:
“Ngày mai chúng sẽ nảy mầm chứ?”
Những lời trẻ con đôi khi lại giống một triết lý sống.
Quá trình trưởng thành của sự sống vốn rất thú vị - giống như một hành trình dài để quay về với sự thuần khiết ban đầu. Chúng ta luôn phải nhắc mình sống đơn giản hơn một chút, dùng những công thức giản đơn nhất để tháo gỡ bài toán khó nhất của cuộc đời.
Vì mẹ nằm viện, Satsuki (草壁サツキ) gần như thay mẹ chăm lo việc nhà. Cô bé thấu hiểu công việc vất vả của cha, đồng thời chăm sóc Mei khi còn quá nhỏ. Trong một lần vào viện thăm mẹ, người mẹ đã nói:
“Những đứa trẻ hiểu chuyện thật khiến người ta đau lòng.”
Satsuki chưa từng khóc.
Cô bé thậm chí còn giống trụ cột gia đình hơn cả cha mình, mang sự đồng cảm vượt xa độ tuổi. Cho đến giấc mơ nhìn thấy hạt giống lớn vụt thành cây đại thụ… cho đến khi được ngồi trên chiếc Catbus (ネコバス), dường như cô bé mới thật sự thả lỏng.
Mọi tủi thân và uất ức cứ lặng lẽ lắng xuống trong cơ thể nhỏ bé ấy.
Trong thế giới của người lớn, ai trong chúng ta rồi cũng từng trải qua vài lần “tỉnh mộng”. Hiện thực ở ngay trước mắt khiến những giấc mơ đẹp ngày xưa trở nên xa vời.
Con người từng tin rằng chỉ cần giơ cao hai tay là cây cối sẽ lớn lên - giờ đang ở đâu?
Phiên bản của bạn từng ngồi trên chiếc Catbus, vùi mình trong lớp ghế lông mềm mại và hát vang không chút ngại ngần - liệu có còn quay lại nữa không?
Nếu giấc mơ nào rồi cũng phải tỉnh, thì việc cho phép bản thân dạo bước trong một giấc mơ đẹp đôi lúc chẳng phải cũng là một cách chữa lành hay sao?
Bài học chữa lành từ My Neighbor Totoro (5): Cứ khóc thật lớn đi, rồi tự mình bước lên bờ từ biển nước mắt
# Dù sao thì con người cũng có đến 70% là nước
Khi biết mẹ không thể về nhà, Mei (草壁メイ) đã hét lên bốn lần rằng:
“Con không muốn đâu!”
Rồi cô bé bật khóc.
Đến lúc Satsuki (草壁サツキ) đi học, Mei nhất quyết đòi đi theo, ngồi chen trong lớp học của học sinh lớp Bốn và vẽ phiên bản Totoro trong trí tưởng tượng của mình. Lúc chơi ngoài sân, cô bé còn đem những bông hoa mình nhặt được đặt lên bàn làm việc của cha rồi nói:
“Ba là tiệm bán hoa.”
Mei chỉ là một cô bé bốn tuổi.
Mỗi lần cô bé khóc, tôi đều thấy nhói lòng, như thể vô thức nhìn thấy cả phần mềm yếu bên trong chính mình. Con người mà, dù sống đến bao nhiêu tuổi đi nữa, có lẽ vẫn luôn cần nước mắt.
Nó là dưỡng chất tưới lên tâm hồn, đồng thời cũng là lý do để ta lau khô nước mắt rồi tiếp tục bước đi.
Mei với dáng vẻ vụng về nhưng đáng yêu ấy xứng đáng được khóc nhiều hơn nữa, và cũng xứng đáng được ôm chặt hơn nữa.
Nhìn kỹ mới thấy, suốt cả bộ phim My Neighbor Totoro, Mei vừa khóc vừa té ngã không biết bao nhiêu lần. Nhưng rồi cô bé vẫn sẵn sàng nở nụ cười trở lại, vẫn vô tư lao vào những cuộc phiêu lưu mới.
Đó thật ra là một khuôn mẫu rất giống cuộc sống ngoài đời.
Có thể nó cũng đang lặp lại trong cuộc sống của bạn và tôi.
Tin rằng mình có thể bơi vào bờ không phải lúc nào cũng là cố sống cố chết bám lấy khúc gỗ nổi. Đôi khi ta vẫn phải uống vài ngụm nước mặn, rồi mới có thể dùng hết sức mình để tiếp tục đạp nước về phía trước.
Trong phim, những lần Mei té ngã đều vừa buồn cười vừa đáng yêu. Ban đầu, cô bé vô tình rơi xuống hang của Totoro. Sau đó lại ngã sõng soài giữa trời mưa, mặt úp xuống đất. Rồi trên đường ôm bắp ngô đến bệnh viện cho mẹ, cô bé lại tiếp tục ngã thêm một lần nữa.
Sau vài lần va vấp, Mei dần hiểu rằng: dù đã khóc xong, con người vẫn phải tiếp tục bước về phía trước.
Điều mà Mei dạy chúng ta thật ra chỉ là một đạo lý rất đơn giản - đơn giản đến mức trẻ con nào cũng hiểu.
Thời gian chữa lành dài hay ngắn, và nó mang hình dạng thế nào, vốn dĩ mỗi người đều khác nhau.
Tôi nghĩ có lẽ chúng ta nên sống giống như một chiếc xe caravan - tự tạo cho mình một góc an toàn như “nhà”. Biết rằng cảm xúc của mình luôn có nơi để quay về. Vừa trở về nhà, vừa tiếp tục hành trình, và cũng biết rằng bản thân lúc nào cũng có thể lại lên đường thêm lần nữa.
Lý do khiến con người chìm trong buồn bã thường chỉ xoay quanh vài điều:
- cảm thấy mình đã đánh mất tất cả,
- lòng tự tôn suy sụp,
- nghĩ rằng chỉ có mình đang chịu đựng,
- hoặc không còn tin mọi chuyện sẽ tốt hơn.
Nghe thì tiêu cực thật đấy, nhưng thực ra chúng đều rất quý giá.
Bạn tưởng rằng những cảm xúc hạnh phúc đã biến mất vô cớ, nhưng thật ra bạn vẫn biết chúng đã đi đâu.
Hãy mang cả nỗi bất an theo cùng mình. Giống như nhân vật Sadness trong Inside Out, đừng vứt bỏ nó. Hãy để nó giúp cuộc đời bạn được định hình lại theo một cách khác.
Chúng ta mải mê lớn lên, ngoảnh đầu nhìn lại đã thấy nhiều năm trôi qua.
Những vết thương cũ… liệu đã đóng vảy hết chưa?
Hãy cùng bước vào đường hầm thời gian của tuổi thơ, lặng lẽ xem lại My Neighbor Totoro một lần nữa.
Đừng xem nó như một đoạn video chữa lành ngắn ngủi bị lướt qua thật nhanh. Hãy để bộ phim được phát trọn vẹn theo chính nhịp điệu của nó. Và thử tìm trong câu chuyện ấy những điều có thể áp dụng vào cuộc đời mình.
Có thể khi còn nhỏ, bạn không biết bộ phim ấy sẽ dẫn mình đến ngã rẽ nào của cuộc sống.
Cho đến khi bạn thật sự quyết định quay đầu nhìn lại lần nữa. ✦
